ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਟੈਰਿਫ ਲਗਾ ਕੇ ਗਲੋਬਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਅਮਰੀਕਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕੋਲਸ ਮਾਦੁਰੋ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਡਰੱਗ ਟ੍ਰੈਫਿਕਿੰਗ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਮੁੱਲ ਦਾ ਤੇਲ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਸੌਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਈਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਈਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਤੈਅ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਈਆਈਐਮਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਖੁਦ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਈਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਏਜੰਡੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ 20-30 ਸਾਲ ਅੱਗੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ
ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ, 2007-08 ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਦੀ ਪਕੜ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਤਾ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਿਕਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਟਕਰਾਅ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦਾ ਤੇਲ ਭਾਵੇਂ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਈਰਾਨ ਦਾ ਤੇਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਤੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ‘ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਲੋਬਲ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਪਕੜ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇਲ ਖਰੀਦਾਰ ਚੀਨ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾ ਕੇ ਉਹ ਚੀਨ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ
ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਸਿਰਫ਼ 1500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਚਾਬਹਾਰ ਪੋਰਟ, ਸੈਂਟਰਲ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ, ਚੀਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੀਕਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਵਧਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਜ਼ਰ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੇਲ, ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਭੂਤਵ ਦੀ ਲੜਾਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਬੇਹੱਦ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਾਲੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਹੈ।
