ਚੀਨ ਆਪਣੇ ਚੰਦਰਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਚਾਂਗ’ਈ-7 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ (ਬਰਫ਼) ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਅਜਿਹੇ ਖੱਡਿਆਂ (ਕ੍ਰੇਟਰਾਂ) ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਹ ਖੋਜ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿਉਂ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ?
ਚਾਂਗ’ਈ-7 ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਖੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਮਨਫ਼ੀ 203 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (ਮਨਫ਼ੀ 334 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੈਵਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਰੌਕਟ ਬਾਲਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਕਲਟਨ ਕ੍ਰੇਟਰ ‘ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ
ਚਾਂਗ’ਈ-7 ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੈਨਾਨ ਦੇ ਵੇਨਚਾਂਗ ਸਪੇਸ ਲਾਂਚ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਲੌਂਗ ਮਾਰਚ 5 ਰੌਕਟ ਰਾਹੀਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਟਰ ਐਨਾਲਾਈਜ਼ਰ, ਰਡਾਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਕੈਮਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਲੈਂਡਿੰਗ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਥਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸ਼ੈਕਲਟਨ ਕ੍ਰੇਟਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਧੁੱਪ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਖ਼ਾਸ ‘ਹੌਪਿੰਗ’ ਪ੍ਰੋਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦਾ ‘ਹੌਪਿੰਗ’ ਪ੍ਰੋਬ (ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਰੋਬੋਟ) ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਖੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰੋਵਰ ਦਾ ਜਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰੋਬ ਛੋਟੇ ਥ੍ਰਸਟਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਖੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਵਾਪਸ ਧੁੱਪ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਲਰ ਬੈਟਰੀਆਂ ਰੀਚਾਰਜ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।
ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵ
ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਖੱਡਿਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਥਾਈ ਸਰੋਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ 2030 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਭੇਜਣ ਅਤੇ 2035 ਤੱਕ ਰੂਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਰਿਸਰਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਇਨੇ
ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਨੇੜੇ ਸਫ਼ਲ ਲੈਂਡਿੰਗ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਜਾਪਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲੂਪੈਕਸ (LUPEX) ਮਿਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੇ ਚਾਂਗ’ਈ-7 ਨਾਲ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌੜ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਖੋਜ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੋਵੇਗੀ।
