ਪੀਕ ਗਰਮੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਇਸ ਵਾਰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਚਰਮ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੱਟ ਆਮਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਆਮ ਪੱਧਰ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 50 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਰਭਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਣੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਝੋਨੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ
11 ਜੂਨ ਨੂੰ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 16,527 ਕਿਊਸੈਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਆਮ ਔਸਤ 32,706 ਕਿਊਸੈਕ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਦਿਨ ਡੈਮ ਵਿੱਚ 28,015 ਕਿਊਸੈਕ ਪਾਣੀ ਆਇਆ ਸੀ।
21 ਮਈ ਤੋਂ 11 ਜੂਨ ਤੱਕ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਵੀ ਆਮ ਪੱਧਰ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਰਹੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ 0.74 ਬਿਲੀਅਨ ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 1.45 ਬਿਲੀਅਨ ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਘੱਟ ਬਰਫਬਾਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਘਨ ਬਣੇ ਕਾਰਨ
ਜਲ ਸਰੋਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਾਲ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਜਲਗ੍ਰਹਿਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਬਰਫਬਾਰੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਘਨਾਂ ਕਾਰਨ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਬਰਫ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਚੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ 4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਰਿਹਾ, ਜਦਕਿ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਰਫ ਪਿਘਲਣ ਲਈ 6 ਤੋਂ 8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
21 ਜੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਹਤ ਦੀ ਉਮੀਦ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਘਨ ਦਾ ਅਸਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਨ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ 21 ਜੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਰਫ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜਲ ਪੱਧਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ
ਘੱਟ ਆਮਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦਾ ਜਲ ਪੱਧਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। 11 ਜੂਨ ਨੂੰ ਡੈਮ ਦਾ ਜਲ ਪੱਧਰ 1,576.65 ਫੁੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਪਰੰਤੂ ਝੋਨੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਾਰਨ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਡੈਮ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹੋਰ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ
ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਡੋਹ, ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹਿਣਗੇ।
ਜੇ ਉੱਚੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਰਫ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲੇਗੀ ਅਤੇ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਵਧਣ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
