ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ (FSSAI) ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਸਾਲਾ ਕੰਪਨੀਆਂ—ਮੈਸਰਜ਼ ਐਵਰੈਸਟ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਅਤੇ ਮੈਸਰਜ਼ ਲਾਲਜੀ ਗੋਧੂ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ (LG ਬ੍ਰਾਂਡ ਯੂਨਿਟ)—ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕੰਪਾਊਂਡਡ ਹਿੰਗ (Asafoetida) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਸੈਂਪਲਾਂ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਾਂ ਪਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ?
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਇੱਕ ਖਪਤਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਾਊਂਡਡ ਹਿੰਗ ਦੀ ਖਰਾਬ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲੈਂਦਿਆਂ, FSSAI ਨੇ ਵੱਡੇ ਮਸਾਲਾ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਬਜ਼ਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਐਵਰੈਸਟ ਅਤੇ LG ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਤਪਾਦਨ ਯੂਨਿਟਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੈਂਪਲ ਲਏ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, FSSAI ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਫੂਡ ਅਤੇ ਡਰੱਗ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (FDA) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਬਰਗਾਂਵ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਪਲਾਂਟ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸੈਂਪਲਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੰਪਾਊਂਡਡ ਹਿੰਗ ਦੇ ਸੈਂਪਲ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ‘ਤੇ ਖਰੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰੇ।
ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ
ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜ਼, 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੰਪਾਊਂਡਡ ਹਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੱਚੀ ਹਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਚ, ਆਟਾ ਅਤੇ ਗੂੰਦ (Gum Arabic) ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 5% ਅਲਕੋਹਲ-ਸੋਲੂਬਲ ਐਕਸਟਰੈਕਟ (Alcohol Soluble Extract) ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੱਚੀ ਹਿੰਗ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਐਵਰੈਸਟ ਅਤੇ LG ਦੇ ਸੈਂਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਕੇਵਲ 0% ਤੋਂ 3% ਹੀ ਪਾਈ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕੱਚੀ ਹਿੰਗ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ 30% ਤੋਂ 40% ਤੱਕ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, LG ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨਿਟ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਕੱਚੀ ਹਿੰਗ ਦੇ ਸੈਂਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਖਾਮੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਚੀ ਹਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਚ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 1% ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਪਰ LG ਦੀਆਂ ਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੱਚੀ ਹਿੰਗ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਚ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 15% ਤੋਂ 32% ਤੱਕ ਪਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਸੈਂਪਲ ਕੱਚੀ ਹਿੰਗ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 12% ਅਲਕੋਹਲ-ਸੋਲੂਬਲ ਐਕਸਟਰੈਕਟ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।
ਵਿਕਰੀ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ
ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, FSSAI ਨੇ ਐਵਰੈਸਟ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਅਤੇ ਲਾਲਜੀ ਗੋਧੂ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰੋਹਿਬਿਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸੇਲ (ਵਿਕਰੀ ‘ਤੇ ਰੋਕ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। FSSAI ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਕਥਾਮ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਹੈ।
FSSAI ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ ਸੌਂਪਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਸਬ-ਸਟੈਂਡਰਡ ਹਿੰਗ ਦੇ ਬੈਚਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ (Voluntary Recall) ਮੰਗਵਾਉਣ।
