ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ‘ਚ ਤਣਾਅ ਦਰਮਿਆਨ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕੂਟਨੀਤੀ
ਪਰਸ਼ੀਅਨ ਖਾੜੀ (Persian Gulf) ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਫੌਜੀ ਤਣਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਉਲਟਫੇਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੰਗਾਮੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਬੈਠਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਟਰੂਥ ਸੋਸ਼ਲ’ (Truth Social) ‘ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਿਆਂ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅਹਿਮ ਗੱਲਬਾਤ ਕਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਸਮਝੌਤੇ (Islamabad MoU) ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਮਲੇ ਰੋਕਣ ‘ਤੇ ਬਣੀ ਸਹਿਮਤੀ: ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਜੰਗਬੰਦੀ
ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਫੌਜੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਅਸਥਾਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਮਾਰਗ ‘ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹਰਮੁਜ਼’ (Strait of Hormuz) ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਆਇਲ ਮਾਰਕੀਟ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਟਰੰਪ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ: ਗੱਲਬਾਤ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਈਰਾਨ ਦਾ ਵਜੂਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਇਸ ਬੈਠਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਹਮਲਾਵਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੋਹਾ ਬੈਠਕ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਇਸ ਵਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਜਾਮ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ “ਈਰਾਨ ਦਾ ਨਾਮੋ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ।” ਟਰੰਪ ਦੇ ਇਸ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਹੈ।
ਕਿਉਂ ਟੁੱਟੀ ਸੀ ਜੰਗਬੰਦੀ? ਖਾੜੀ ‘ਚ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲੇ
ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੰਕਟ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਡਰੋਨ ਸੈਂਟਰਾਂ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਰਡਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ 17 ਜੂਨ ਦੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਬੇਸਾਂ ਵੱਲ ਕਈ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਘਾਤੀ ਡਰੋਨ ਦਾਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਵੈਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਅਮਰੀਕੀ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਈਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਆਨ
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ‘ਤੇ ਦੋਹਾ ਬੈਠਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਬਿਆਨ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਉਪ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਕਾਜ਼ਿਮ ਗ਼ਰੀਬਾਬਾਦੀ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬੈਠਕ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੂਟਨੀਤਕ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਹਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਤੈਅ ਰੂਟ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦੀ ਅੱਗ ਹੋਰ ਭੜਕ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੋਹਾ ਗੱਲਬਾਤ ‘ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ
ਕਤਰ, ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਬੈਠਕ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਅਹਿਮ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਇਸ ਆਰਜ਼ੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
