ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਆਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਿਲੀਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਨਰਸਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਂਚਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟੀਕੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਰ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟੀਕਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਮੈਡੀਕਲ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ ਦਾ ਟੀਕਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੂਨ ਵਗਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ‘ਵਿਟਾਮਿਨ K ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖੂਨ ਵਗਣਾ’ (Vitamin K Deficiency Bleeding – VKDB) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ ਦੀ ਕਮੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਲੈਸੰਟਾ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨੂੰ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਪਾਉਂਦਾ।
VKDB ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਜਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਟਾਮਿਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੂਨ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਮ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੂਨ ਵਗਣਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ VKDB ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ (late) VKDB ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਸੱਟ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਜਾਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਚਾਨਕ ਖੂਨ ਵਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਗਣ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਨਲੇਵਾ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਅ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੱਟ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਵਿੱਚ 1 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ1 ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ੁਰਾਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੱਚਾ ਠੋਸ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਥਾਮ ਯੋਗ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਟੀਕਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
