ਗਲੂਕੋਮਾ: ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ‘ਖਾਮੋਸ਼ ਬਿਮਾਰੀ’

ਗਲੂਕੋਮਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਖਤਰਨਾਕ ਕਿਉਂ ਹੈ

ਗਲੂਕੋਮਾ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਟਿਕ ਨਰਵ (optic nerve) ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਰਵ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ “Silent Thief of Sight” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ

ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੀ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਟਿਕ ਨਰਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ 40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਯਮਿਤ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ

ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇਖਣਾ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਘੱਟ ਨੀਂਦ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਾਰਕ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕੇ

ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਾਹਿਰ ਕੁਝ ਆਦਤਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:

• ਨਿਯਮਿਤ ਕਸਰਤ: ਟਹਿਲਣਾ, ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਜਾਂ ਤੈਰਨਾ ਰਕਤ ਸੰਚਾਰ (blood circulation) ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ।

• ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ: ਹਰੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਐਂਟੀਓਕਸੀਡੈਂਟ (antioxidants) ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

• ਕੈਫੀਨ ਘੱਟ ਕਰੋ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੈਫੀਨ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

• ਤਣਾਅ ਘਟਾਓ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਲਓ: ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

• ਸਕ੍ਰੀਨ ਬ੍ਰੇਕ ਲਓ: 20-20-20 ਨਿਯਮ ਅਪਣਾਓ — ਹਰ 20 ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ 20 ਫੁੱਟ ਦੂਰ 20 ਸਕਿੰਟ ਲਈ ਦੇਖੋ।

ਗਲੂਕੋਮਾ ਦਾ ਇਲਾਜ

ਗਲੂਕੋਮਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਈ ਡ੍ਰੌਪਸ (eye drops), ਲੇਜ਼ਰ ਥੈਰੇਪੀ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਚੈੱਕ-ਅੱਪ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਗਲੂਕੋਮਾ ਇੱਕ ਖਾਮੋਸ਼ ਪਰ ਖਤਰਨਾਕ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਨਿਯਮਿਤ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।