ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੰਬਾਈ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਬਾਈ ਵਧਣੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (ਕੱਦ) ਘਟਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਬਿਮਾਰੀ ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ (Osteoporosis) ਹੈ। ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟਣ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ (Spine) ਦੇ ਮਣਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨ ਤਰੇੜਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੱਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ ਕਿੰਨੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ?
ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ “ਸਾਇਲੈਂਟ ਡਿਜ਼ੀਜ਼” (Silent Disease) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੱਡੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹਿੱਪ (ਚੂਲੇ), ਗੁੱਟ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੀੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਬਣ ਨਾਲ ਪਿੱਠ ਝੁਕਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ‘ਕੁੱਬ’ ਨਿਕਲਣਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਡਿਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਟਦੀ ਘਣਤਾ (Density) ਕੱਦ ਘਟਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ
ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
-
ਕੱਦ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਣਾ (ਇੱਕ-ਦੋ ਇੰਚ ਤੱਕ)।
-
ਪਿੱਠ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਰਹਿਣਾ।
-
ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਜਾਂ ਪੋਸਚਰ ਦਾ ਝੁਕ ਜਾਣਾ।
-
ਮਾਮੂਲੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਵੀ ਹੱਡੀ ਦਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ।
ਕੌਣ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ?
ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਕਾਰਕ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:
-
ਵਧਦੀ ਉਮਰ: 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-
ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਘਾਟ: ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਡੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ।
-
ਮਹਿਲਾਵਾਂ: ਮੈਨੋਪੌਜ਼ (ਰਜੋਨਿਵਿਰਤੀ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
-
ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ: ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ, ਧੂਮਰਪਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ।
ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
-
ਸਹੀ ਖ਼ੁਰਾਕ: ਆਪਣੀ ਡਾਈਟ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ (ਦੁੱਧ, ਪਨੀਰ, ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ) ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਡੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
-
ਕਸਰਤ: ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਸੈਰ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਕਸਰਤ ਕਰੋ।
-
ਬੁਰੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ: ਧੂਮਰਪਾਨ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
-
ਜਾਂਚ: ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ BMD (Bone Mineral Density) ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ।
ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਜੀਵਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
