ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣ ਦੀ ਆਦਤ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ‘ਤੇ ਅਸਰ
ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕੰਮ ਦੇ ਬੋਝ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇ, ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇਖਣ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਫੋਨ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੀਵੈਂਜ ਬੈੱਡਟਾਈਮ ਪ੍ਰੋਕ੍ਰਾਸਟੀਨੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕਰਕੇ ਹੋਵੇ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟਸ (ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਮਾਹਰ) ਨੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ: ਨੀਂਦ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਚੁੱਪ-ਚਪੀਤੇ ‘ਟ੍ਰਾਂਸੀਐਂਟ ਇਸਕੇਮਿਕ ਅਟੈਕ’ (TIA) ਯਾਨੀ ਮਿੰਨੀ-ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਿੰਨੀ-ਸਟ੍ਰੋਕ (TIA) ਕੀ ਹੈ?
ਮਿੰਨੀ-ਸਟ੍ਰੋਕ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਿੰਨੀ-ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਜਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਚਾਨਕ ਸੁੰਨ ਹੋਣਾ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਲੱਛਣ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਡੀਕਲ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿੰਨੀ-ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਟ੍ਰੋਕ ਆਉਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਨੁਕਸਾਨ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘੱਟ ਸੌਣ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਟ੍ਰੈਸ ਹਾਰਮੋਨਸ (ਤਣਾਅ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਸ) ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਣਾਅ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਹਾਰਮੋਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ (ਖੂਨ ਦਾ ਦੌਰਾ) ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਲਾਟ (ਖੂਨ ਦੇ ਜੰਮਣ) ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਲਾਟ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿੰਨੀ-ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਖ਼ਰਾਬ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ
ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਗ਼ਲਤ ਆਦਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੈਫੀਨ (ਚਾਹ/ਕਾਫ਼ੀ) ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਜਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੰਨੀ-ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਧਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਖ਼ਰਾਬ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਬਿਨਾਂ ਨੀਂਦ ਦੇ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਈਏ?
ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਉੱਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਕਸਰਤ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
-
ਸੌਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕਰੋ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸੌਣ ਜਾਓ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉੱਠੋ, ਭਾਵੇਂ ਛੁੱਟੀ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
-
ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਘਟਾਓ: ਸੌਣ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 45 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਬਾਈਲ, ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।
-
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਧਿਆਨ: ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਅਤੇ ਕੈਫੀਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੀਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ।
-
ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ 30 ਮਿੰਟ ਸੈਰ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਕਸਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਖੂਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਸਹੀ ਰਹੇ।
