SFIO ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਇੰਡੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਚ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਜਾਂਚ ਦਫ਼ਤਰ (SFIO) ਨੇ ਚੀਨੀ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ਿਆਓਮੀ (Xiaomi) ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੰਚਾਲਨ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਵੇਸ਼ (FDI) ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਅਨਿਯਮਿਤਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ‘ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ’ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ (MCA) ਕੋਲ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਪੈਂਡਿੰਗ ਹੈ।
ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਫੰਡਾਂ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂਚ
SFIO ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਜਾਂਚ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ‘ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਮਾਲਕੀ’ (Beneficial Ownership) ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਜਾਂ ਮਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਜ਼ੂਰੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। SFIO ਇਹ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਈ-ਕਾਮਰਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ
ਜਾਂਚ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ (Amazon) ਅਤੇ ਵਾਲਮਾਰਟ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ (Flipkart) ਵਰਗੀਆਂ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸਮਝੌਤੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਸਾਈਟਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਨਲਾਈਨ ਡੀਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਫਲਾਈਨ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। SFIO ਇਹ ਦੇਖੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸੀ, ਜੋ ਈ-ਕਾਮਰਸ FDI ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
21-ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਦਾ ਜਾਂਚ ਫਰੇਮਵਰਕ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਆਡਿਟ
SFIO ਨੇ ਜਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ 21 ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਰੇਮਵਰਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬਿਆਨਾਂ, ਬੈਲੇਂਸ ਸ਼ੀਟਾਂ ਅਤੇ ਆਡਿਟਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਗੜਬੜੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਕੋਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ, ਮੁੱਖ ਵਿੱਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ (CFOs) ਅਤੇ ਕੰਪਲਾਇੰਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਮਨ ਭੇਜ ਕੇ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਏਜੰਸੀ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਇਹ ਨਵਾਂ ਮਾਮਲਾ ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2022 ਤੋਂ ਈਡੀ (ED) ਨੇ ਕਥਿਤ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੇਮਿਟੈਂਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਦੇ ₹55.51 ਅਰਬ (ਲਗਭਗ $584 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਸੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਾਰਕੀਟ ਰਿਸਰਚ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਓਮੀ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 19% ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 13% ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ SFIO ਤੋਂ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨੋਟਿਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
