ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਅਤੇ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਸੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ
ਵਾਇਰਲ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਗਰ (ਲੀਵਰ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ (Hepatitis B) ਅਤੇ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਸੀ (Hepatitis C) ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਇਰਲ ਸੰਕਰਮਣ ਹਨ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਿਗਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਸੋਜ, ਲੀਵਰ ਸਿਰੋਸਿਸ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਇਰਸ ਇੱਕੋ ਅੰਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਇਰਸ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਵਾਇਰਸ (HBV) ਇੱਕ ਡੀਐੱਨਏ (DNA) ਵਾਇਰਸ ਹੈ ਜੋ ਅਚਾਨਕ (Acute) ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ (Chronic) ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਸੀ ਵਾਇਰਸ (HCV) ਇੱਕ ਆਰਐੱਨਏ (RNA) ਵਾਇਰਸ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਲੀਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਭਰਮ ਅਤੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ
ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਅਤੇ ਭਰਮ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਜਾਂ ਸੀ ਆਮ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੇ। ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ, ਗਲੇ ਮਿਲਣ, ਇੱਕੋ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾਣ, ਚੁੰਮਣ, ਛਿੱਕਣ ਜਾਂ ਖੰਘਣ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀ।
ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕਰਮਿਤ ਖੂਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧਾਂ, ਵਰਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਰਿੰਜਾਂ, ਖੂਨ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਸੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਖੂਨ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰਿੰਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਟੈਟੂ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਂ ਖੂਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵੇਲੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ।
ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰੇ
ਵਾਇਰਲ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਲੀਵਰ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਮ ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ, ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ, ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ, ਜੀ ਮਚਲਾਉਣਾ, ਪੇਟ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਪੀਲੀਆ (ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦਾ ਪੀਲਾ ਹੋਣਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਲੀਵਰ ਸਿਰੋਸਿਸ ਜਾਂ ਲੀਵਰ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬਚਾਅ, ਵੈਕਸੀਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਲਾਜ
ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਅਤੇ ਸੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਅਸਰਦਾਰ ਟੀਕਾ (ਵੈਕਸੀਨ) ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਲਗਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਪੂਰਨ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਸੀ ਲਈ ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਵੈਕਸੀਨ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟ-ਐਕਟਿੰਗ ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ (DAA) ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। 8 ਤੋਂ 12 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੋਲੀਆਂ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਸੀ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 95% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ (ਕਿਊਰ) ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਦਾ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀਆਂ ਸਰਿੰਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ ਅਤੇ ਬਲੇਡ ਜਾਂ ਰੇਜ਼ਰ ਸਾਂਝੇ ਨਾ ਕਰੋ।
