ਨੇਪਾਲ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਆਏ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਕਾਰਨ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਫਸ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਊਂਟ ਕੈਲਾਸ਼ (ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਯਾਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਅਤਿ-ਗੰਭੀਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਊਂਟ ਕੈਲਾਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਕਿਉਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ?
ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ 21,000 ਫੁੱਟ (6,400 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਦੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਝੀਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਕੇਂਦਰ यानी ‘ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਇਸ ਨੂੰ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਪਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੇ ਤੀਰਥੰਕਰ ਰਿਸ਼ਭਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੋਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸੱਚੀ ਯਾਤਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਖੋਜ ਹੈ।
ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਕਾਰਨ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਰਬਤ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ 53 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (ਲਗਭਗ 33 ਮੀਲ) ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ (ਕੋਰਾ) ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪਰਿਕਰਮਾ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਘੜੀ ਦੀ ਸੁਈ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ (ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ) ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੋਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਝੀਲ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ
ਨੇਪਾਲ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 178 ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰੀ ਗਯਿਰੋਂਗ ਵਰਗੇ ਤਿੱਬਤੀ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਜਾਂ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ।
ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਟੀਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫਸੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਢਣ ਲਈ ਬਚਾਅ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਿੰਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
