ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠਣ ਕਾਰਨ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਘਟਣ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਖੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੇਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਡਾਕਟਰੀ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਟ੍ਰੋਕ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੋਕ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਦਿਮਾਗੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੈਵਿਕ ਅੰਤਰ
ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਜੈਵਿਕ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਟ੍ਰੋਕ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖੂਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ (ਕਲਾਟ) ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਨਾੜੀ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—ਹਰ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 19 ਲੱਖ ਦਿਮਾਗੀ ਸੈੱਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਵਿਗੜਨਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
60-ਸਕਿੰਟ ਦਾ FAST ਟੈਸਟ ਕੀ ਹੈ?
ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ, ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟਸ ‘FAST’ ਟੈਸਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ:
-
F – Face (ਚਿਹਰਾ): ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਹੋ। ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਟੇਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
-
A – Arms (ਬਾਹਾਂ): ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਹੋ। ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
-
S – Speech (ਬੋਲੀ): ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਵਾਕ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲਈ ਕਹੋ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲੜਖੜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
-
T – Time (ਸਮਾਂ): ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੇ ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ।
ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਹੋਰ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਲੱਛਣ
FAST ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਚੱਕਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਚਾਨਕ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਣਾ, ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟਣਾ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਚਾਨਕ ਚਲੇ ਜਾਣਾ, ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਅਸਹਿ ਸਿਰ ਦਰਦ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਰ ਦਰਦ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸਟ੍ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਕਦਮ ਚੁੱਕੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ ਅਤੇ ਨਬਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਲੱਛਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਨੋਟ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਕੋ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ: ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਖਾਣ ਜਾਂ ਪੀਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿਓ। ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੌਰਾਨ ਗਲੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਸਣ (ਚੋਕਿੰਗ) ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
